İncelemede İbraz Edilmeyen Defter ve Belgelerin Mahkemeye Sunulması — Danıştay İBK 2013/3 E., 2019/1 K.

Uyuşmazlık Konusu ve Hukuki Sorun

Mücbir sebep olmaksızın yasal defter ve belgelerini vergi incelemeye yetkili olanlara inceleme sırasında ibraz etmeyen mükelleflerin, adlarına yapılan cezalı katma değer vergisi (KDV) tarhiyatına karşı açtıkları davada bu defter ve belgeleri vergi mahkemesine ibraz edebilecekleri ve mahkemece bu belgeler incelenerek karar verilip verilemeyeceği hususundaki içtihat aykırılığının giderilmesidir.

Yüksek Mahkemenin Hukuki Değerlendirmesi ve Gerekçesi

Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu, 08.02.2019 tarihli ve 2013/3 E., 2019/1 K. sayılı kararında, Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 29. ve 34. maddelerinde öngörülen indirim mekanizmasının şartlarını değerlendirmiştir. KDV indirim hakkının kullanılabilmesi için alış belgelerinde verginin ayrıca gösterilmesi ve bu belgelerin takvim yılı aşılmamak kaydıyla kanuni defterlere kaydedilmesi, ayrıca bu durumun vergi idaresinin denetimine açık tutulması gerekmektedir.

Mükellefin haklı bir mazereti veya mücbir sebebi bulunmaksızın defter ve belgelerini vergi inceleme elemanına ibraz etmemesi, vergi idaresinin o belgelerin gerçekliğini ve defter kayıtlarına süresinde işlenip işlenmediğini denetleme yetkisini ortadan kaldırır. İdari yargı mercileri vergi idaresinin yerine geçerek ilk kez vergi incelemesi yapan makamlar değildir; yargısal denetim, idari işlemin tesis edildiği tarihteki hukuki ve maddi duruma göre yapılır.

Bu gerekçelerle Kurul; mücbir sebep olmaksızın vergi incelemesi sırasında inceleme elemanına ibraz edilmeyen defter ve belgelerin, daha sonra dava aşamasında vergi mahkemesine sunulması halinde, bu defter ve belgelerde yer alan KDV indirimlerinin kabul edilemeyeceğine ve mahkemece bu belgeler üzerinden inceleme yapılarak tarhiyatın kaldırılamayacağına karar vermiştir.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Somut İlkeler

• Vergi incelemesinde defter ve belge isteme yazısının mükellefe usulüne uygun şekilde tebliğ edilmiş olması ve kanuni ibraz süresinin (VUK m. 139 ve m. 256) tanınmış olması ön şarttır.
• Mükellef VUK m. 13 anlamında bir mücbir sebep (ağır hastalık, yangın, sel, defterlerin elinde olmayan sebeplerle zayi olması vb.) olmaksızın defter ve belgelerini inceleme elemanına ibraz etmezse, KDV indirimleri reddedilerek yapılan tarhiyat hukuka uygun kabul edilir.
• İnceleme aşamasında ibraz edilmeyen defter ve belgelerin sonradan dava dilekçesi ekinde vergi mahkemesine sunulması, mücbir sebep ispatlanmadıkça KDV indirimi yönünden dikkate alınmaz.
• Not: Bu içtihadı birleştirme kararından sonra Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru kararlarında (mahkemeye erişim hakkı ve mülkiyet hakkı bağlamında) yargılama aşamasında sunulan defterlerin vergi idaresinin görüşü alınarak incelenmesi gerektiğine dair değerlendirmeler de uygulamada tartışma konusu olmaktadır.

Bu sayfadaki yüksek mahkeme karar incelemesi genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre hukuki değerlendirme farklılık gösterebilir.