Mirasbırakanın vefatıyla birlikte geride bıraktığı taşınır ve taşınmaz malvarlığı değerleri, alacaklar ve borçlardan oluşan tereke, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK m. 495-682) hükümleri uyarınca yasal ve atanmış mirasçılara intikal eder. Mirasbırakanın son yerleşim yerinin Denizli olması veya terekeye dahil taşınmazların Denizli il sınırları içerisinde bulunması halinde miras hukukundan doğan dava ve işler Denizli Sulh Hukuk ve Asliye Hukuk Mahkemelerinde görülür.
Mirasçılar arasında paylaşım anlaşmazlıklarının çıkması, mirasbırakanın sağlığında bazı mirasçılara muvazaalı (danışıklı) olarak tapu devri yapması, vasiyetname ile saklı payların ihlal edilmesi veya mirasbırakanın borca batık olması nedeniyle mirasın reddedilmesi gibi süreçler farklı görevli mahkemelere ve hak düşürücü sürelere tabidir.
Bu rehberde; Denizli’de mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alınması ve intikal işlemleri, ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davalarında zorunlu arabuluculuk süreci, muris muvazaasına dayalı tapu iptal davaları ve tarım arazilerinin paylaşımına ilişkin hukuki kurallar açıklanmaktadır.
Denizli’de Veraset İlamı, İntikal ve Görevli Mahkemeler
Mirasbırakanın vefatından sonra mirasçıların tereke üzerinde işlem yapabilmeleri için öncelikle "mirasçılık belgesi (veraset ilamı)" almaları gerekir (TMK m. 598). Nüfus kayıtlarında kapalılık, yabancılık unsuru veya vasiyetname yoksa Denizli’deki herhangi bir noterlikten aynı gün içinde veraset ilamı alınabilir; aksi halde Denizli Sulh Hukuk Mahkemesine başvurulur. Veraset ilamı alındıktan sonra vefat tarihini takip eden 4 ay içinde Vergi Dairesine "Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesi" verilerek ilişik kesme yazısı alınır ve Tapu Müdürlüklerinde intikal işlemi yapılır.
TMK m. 576 ve 6100 sayılı HMK m. 11 uyarınca mirastan doğan davalarda mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Dolayısıyla son yerleşim yeri Denizli olan mirasbırakanın terekesine ilişkin tenkis, vasiyetnamenin iptali ve miras sebebiyle istihkak davaları Denizli mahkemelerinde açılır.
- Denizli Sulh Hukuk Mahkemeleri: Mirasçılık belgesi verilmesi, mirasın gerçek reddi (3 ay içinde), vasiyetnamenin açılması ve okunması, terekenin tespiti ve ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davalarına bakar.
- Denizli Asliye Hukuk Mahkemeleri: Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil, tenkis (saklı payın korunması), vasiyetnamenin iptali, mirasçılık belgesinin iptali ve mirasın hükmen reddi davalarına bakar.
- Mülhakat Adliyeler: Taşınmazın aynına ilişkin tapu iptal veya ortaklığın giderilmesi davalarında taşınmaz Acıpayam, Çivril, Tavas, Sarayköy, Buldan, Çal gibi ilçelerde bulunuyorsa HMK m. 12 uyarınca taşınmazın bulunduğu ilçe mahkemesi kesin yetkilidir.
Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) ve Zorunlu Arabuluculuk
Miras kalan ev, arsa, işyeri veya tarlalar üzerinde mirasçılar arasında elbirliği mülkiyeti vardır ve mirasçılardan biri dahi rıza göstermezse taşınmaz normal yoldan satılamaz. Mirasçıların rızai taksim sözleşmesiyle anlaşamamaları halinde, her bir mirasçı tek başına ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) talep etme hakkına sahiptir (TMK m. 642, m. 698).
7445 sayılı Kanun ile 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na eklenen m. 18/B hükmü uyarınca, 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Denizli Arabuluculuk Bürosu üzerinden yürütülen görüşmelerde mirasçılar anlaşamazsa, taşınmazın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesinde ortaklığın giderilmesi davası açılır ve taşınmazın aynen bölünmesi mümkün değilse Satış Memurluğunca UYAP e-Satış üzerinden açık artırma ile satılarak bedeli miras paylarına göre dağıtılır.
- Ortaklığın giderilmesi davasında tüm mirasçıların (vefat eden mirasçı varsa onun mirasçılarının) davada taraf olarak yer alması zorunludur.
- Taşınmaz üzerinde mirasçılardan birine ait bina, ağaç veya muhdesat varsa, uyuşmazlık halinde "muhdesatın aidiyetinin tespiti" için süre verilir veya arz ile muhdesatın bedel oranları bilirkişi marifetiyle ayrı ayrı hesaplanır.
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu uyarınca asgari tarımsal arazi büyüklüğünün ve yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğünün altındaki tarım arazileri bölünemez; ehil mirasçıya devir veya bütün halinde satış usulü uygulanır.
Muris Muvazaası, Tenkis ve Mirasın Reddi Davaları
Mirasbırakanın sağlığında diğer mirasçılardan (örneğin kız çocuklarından veya önceki evliliğinden olan çocuklarından) mal kaçırmak amacıyla taşınmazını gerçekte bağışladığı halde tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek devretmesi halinde "muris muvazaası" söz konusu olur. Miras hakkı zedelenen her mirasçı, zamanaşımı süresine bağlı olmaksızın Asliye Hukuk Mahkemesinde tapu iptal ve tescil davası açarak kendi miras payı oranında tapunun adına tescilini isteyebilir.
Mirasbırakanın vefat ettiğinde borçlarının malvarlığından fazla olması halinde ise mirasçılar iki yola başvurabilir: Vefat tarihinden itibaren 3 aylık hak düşürücü süre içinde Denizli Sulh Hukuk Mahkemesine başvurarak "mirasın gerçek reddi" (TMK m. 606) beyanında bulunabilirler veya 3 aylık süre kaçırılmışsa terekenin ölüm tarihinde borca batık olduğunun tespiti için alacaklılara karşı her zaman Denizli Asliye Hukuk Mahkemesinde "mirasın hükmen reddi" (TMK m. 605/2) davası açabilirler.
- Tapu iptal ve tescil davası açılırken taşınmazın üçüncü kişilere devrini önlemek için mutlaka "ihtiyati tedbir" talep edilmelidir.
- Tenkis davası (TMK m. 560-571), mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl ve her halde mirasın açılmasından (ölümden) itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır.
- Mirasın reddedilmesi halinde, reddeden mirasçının alacaklılarının korunması (TMK m. 617) veya en yakın yasal mirasçıların tamamının mirası reddetmesi halinde terekenin iflas hükümlerine göre tasfiyesi (TMK m. 612) kuralları işletilir.
Sık Sorulan Sorular
Denizli’de miras kalan taşınmazların paylaşımı için tüm mirasçıların birlikte başvurması şart mıdır?
Mirasçılar kendi aralarında anlaşıyorlarsa tapu müdürlüğünde rızai taksim (paylaşım) veya satış işlemi için tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi (veya vekil tayin etmesi) gerekir. Ancak mirasçılardan biri dahi anlaşmaya yanaşmıyorsa, tek bir mirasçı bile diğer tüm mirasçıları karşı taraf göstererek önce zorunlu arabuluculuk başvurusunda bulunabilir ve anlaşma olmazsa Sulh Hukuk Mahkemesinde ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açabilir.
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı tapu devrine karşı dava açmak için bir süre sınırı var mıdır?
Eğer dava mirasbırakanın mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışladığı taşınmazı tapuda satış gibi göstermesine ("muris muvazaası") dayanıyorsa, bu dava mirasbırakanın vefatından sonra herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi olmaksızın her zaman açılabilir. Ancak işlem tapuda açıkça bağış olarak yapılmışsa ve saklı pay ihlaline dayalı "tenkis davası" açılacaksa öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her halde vefattan itibaren 10 yıllık hak düşürücü süre vardır (TMK m. 571).
Vefat eden kişinin borçları nedeniyle mirasçılara icra takibi başlatılırsa ne yapılabilir?
Vefattan itibaren 3 ay geçmemişse derhal Sulh Hukuk Mahkemesinden mirasın gerçek reddi kararı alınarak icra dosyasına sunulmalıdır. Eğer 3 aylık süre geçmişse ancak vefat tarihinde mirasbırakanın borçları malvarlığından fazlaysa ve mirasçılar tereke mallarını sahiplenmemişse, icra takibi yapan alacaklıya karşı Asliye Hukuk Mahkemesinde "mirasın hükmen reddi" davası açılarak borç sorumluluğundan kurtulmak mümkündür (TMK m. 605/2).
Miras kalan evde mirasçılardan biri diğerlerine kira ödemeden oturuyorsa ecrimisil istenebilir mi?
Miras kalan taşınmazı tek başına kullanan mirasçıdan diğer mirasçıların "ecrimisil" (haksız işgal tazminatı) talep edebilmeleri için kural olarak "intifadan men" koşulunun gerçekleşmesi, yani taşınmazı kullanan mirasçıya noter ihtarnamesi çekilerek taşınmazdan yararlanma veya payı oranında kullanım bedeli ödeme talebinin bildirilmesi gerekir. Ancak taşınmazın kira geliri getiren bir yer olması veya ortaklığın giderilmesi davası açılmış olması gibi istisnai hallerde ayrıca ihtar şartı aranmaksızın dava veya talep tarihinden itibaren ecrimisil istenebilir.
İlgili Mevzuat, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu sayfa Denizli Adliyesi mahkeme teşkilatı ve yürürlükteki mevzuat hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.