Tekstil, sanayi, mermer, tarım, turizm ve hizmet sektörlerinin yoğun olduğu Denizli’de işçi ve işveren ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar, 4857 sayılı İş Kanunu ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu çerçevesinde çözümlenmektedir. İş sözleşmesinin feshi, kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma ücretleri, yıllık izin alacakları, işe iade talepleri ve iş kazalarından doğan tazminatlar bu alanın temel konularını oluşturur.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesi uyarınca bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, Denizli İş Mahkemelerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları ile SGK hizmet tespiti davalarında zorunlu arabuluculuk şartı aranmaz.
Bu rehberde; Denizli Adliyesi Arabuluculuk Bürosu başvuru adımları, Denizli İş Mahkemelerindeki yargılama usulü, işçilik alacaklarında zamanaşımı süreleri ve ispat kuralları yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre incelenmektedir.
Denizli Adliyesi Arabuluculuk Bürosu ve Zorunlu Arabuluculuk Süreci
İşçilik alacakları (kıdem, ihbar, fazla mesai, UBGT, hafta tatili, yıllık izin, maaş, prim) ve işe iade taleplerinde ilk adım, Denizli Adalet Sarayı içerisinde bulunan Arabuluculuk Bürosuna (veya UYAP Avukat/Vatandaş Portal üzerinden) başvuru yapılmasıdır. Başvuru üzerine sistem tarafından listeden bağımsız bir arabulucu görevlendirilir ve taraflar toplantıya davet edilir.
7036 sayılı Kanun m. 3/10 uyarınca arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hallerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanırsa düzenlenen anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge sayılır; anlaşma sağlanamazsa düzenlenen "anlaşmama son tutanağı" ile Denizli İş Mahkemesinde dava açılır.
- İşe İade Süresi: Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulması ve anlaşmama son tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde dava açılması zorunludur (İş Kanunu m. 20).
- Toplantıya Katılım: Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk arabuluculuk toplantısına katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez (7036 s.K. m. 3/12).
- Zamanaşımının Durması: Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
Denizli İş Mahkemelerinin Görev ve Yetki Alanı
Denizli Adalet Sarayı bünyesinde müstakil İş Mahkemeleri görev yapmaktadır. 7036 sayılı Kanun m. 6 uyarınca iş mahkemelerinde açılacak davalarda yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir. Dolayısıyla işveren şirketin merkezi İstanbul veya başka bir ilde olsa dahi, işçi fiilen Denizli’deki fabrika, şube veya işyerinde çalışmışsa davasını Denizli İş Mahkemesinde açabilir; buna aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir.
İş mahkemelerinde 6100 sayılı HMK’nın "basit yargılama usulü" uygulanır (7036 sayılı Kanun m. 7). Bu usulde dava ve cevap dilekçesi dışında cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilmez; delillerin ve tanık listesinin dilekçelerle birlikte veya mahkemece verilen kesin süre içinde bildirilmesi büyük önem taşır.
- Kıdem tazminatı (1475 s.K. m. 14), ihbar tazminatı (İşK m. 17), kötüniyet ve ayrımcılık tazminatı davaları.
- Fazla çalışma (fazla mesai), hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ile yıllık ücretli izin alacakları.
- İş güvencesi kapsamında feshin geçersizliğinin tespiti ve işe iade davaları (İşK m. 18-21).
- İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi (geçici ve sürekli iş göremezlik, destekten yoksun kalma) ve manevi tazminat davaları.
- Sigortasız çalıştırma veya eksik prim bildirimine karşı SGK’nın fer’i müdahil olduğu hizmet tespiti davaları (5510 s.K. m. 86/9).
İşçilik Alacaklarında İspat, Bilirkişi Hesaplaması ve Zamanaşımı
İş yargılamasında işverenin bordro düzenleme, ücret hesap pusulası verme ve işyeri giriş-çıkış / puantaj kayıtlarını tutma yükümlülüğü vardır. Ücretin ödendiğini, yıllık izinlerin kullandırıldığını ve feshin haklı veya geçerli bir nedene dayandığını ispat yükü işverene; fazla mesai yapıldığını ve gerçek ücretin bordroda görünenden daha yüksek olduğunu ispat yükü ise işçiye aittir.
Mahkemece SGK kayıtları, banka maaş hesap hareketleri ve işyeri özlük dosyası celp edilir; Denizli Sanayi Odası, Denizli Ticaret Odası ve ilgili meslek kuruluşlarından "emsal ücret araştırması" yapılır ve tanıklar dinlenir. Toplanan deliller doğrultusunda dosya hesap bilirkişisine tevdi edilerek alacak kalemleri hesaplanır.
- 5 Yıllık Zamanaşımı: Ücret, fazla mesai, UBGT, hafta tatili, yıllık izin ücreti, kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır (İş Kanunu m. 32/8, Ek m. 3).
- İş Kazası Zamanaşımı: İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davalarında TBK m. 146 uyarınca 10 yıllık genel zamanaşımı (veya daha uzunsa ceza zamanaşımı) uygulanır.
- Hizmet Tespiti Hak Düşürücü Süresi: Sigortasız çalıştırılan işçinin, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde hizmet tespiti davası açması gerekir (5510 s.K. m. 86/9).
Sık Sorulan Sorular
İşveren maaşı bankadan asgari ücret yatırıp kalanını elden veriyorsa kıdem tazminatı hangi ücretten hesaplanır?
Kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacakları, bordroda görünen asgari ücret üzerinden değil işçinin fiilen aldığı "gerçek ücret" (ve yemek, servis gibi düzenli yan hakların eklendiği giydirilmiş brüt ücret) üzerinden hesaplanır. Elden ödeme yapıldığı; tanık beyanları, işçinin kıdemi ve yaptığı işin niteliği ile Denizli’deki ilgili meslek odalarından yapılan emsal ücret araştırmasıyla ispatlanabilir. Ayrıca SGK primlerinin gerçek ücretten yatırılmaması işçiye haklı nedenle derhal fesih hakkı verir.
Denizli Organize Sanayi Bölgesi veya serbest bölgedeki bir işyerinde iş kazası geçiren işçi ne yapmalıdır?
İş kazası meydana geldiğinde öncelikle sağlık kuruluşuna başvurularak olayın "iş kazası" olarak kayda geçirilmesi, kolluk birimlerine ifade verilmesi ve kazanın 3 iş günü içinde SGK’ya bildirilip bildirilmediğinin kontrol edilmesi gerekir. SGK müfettişlerince kusur incelemesi yapılır ve kalıcı maluliyet oranı tespit edilir. İş kazası tazminat davalarında zorunlu arabuluculuk şartı olmadığından doğrudan Denizli İş Mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.
İstifa dilekçesi imzalatılan işçi haklarını talep edebilir mi?
İşçiden işe girerken alınan beyaz (tarihsiz) istifa dilekçeleri veya baskı/irade fesadı altında imzalatılan matbu istifa ve ibranameler Yargıtay içtihatları uyarınca geçersiz kabul edilmektedir. Ayrıca işçi dilekçesinde "istifa" kelimesini kullanmış olsa bile, dilekçe içeriğinde veya eş zamanlı ihtarnamede haklı fesih sebeplerini (fazla mesai ödenmemesi, mobbing vb.) belirtmişse bu işlem istifa değil "haklı nedenle fesih" olarak değerlendirilir.
İşten ayrılırken imzalanan ibraname hangi şartlarda geçerlidir?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 420 uyarınca işçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin geçerli olabilmesi için; yazılı olması, ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az 1 aylık sürenin geçmiş bulunması, ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi ve ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılmış olması şarttır. Bu şartları taşımayan ibranameler kesin olarak hükümsüzdür.
İlgili Mevzuat, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu sayfa Denizli Adliyesi mahkeme teşkilatı ve yürürlükteki mevzuat hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.